Uzman Ara

Çocuk ve Ergenlikte Beslenme

Çocukluk dönemi beslenmesi kendi içinde 2 dönemi kapsar; okul öncesi ve okul çağı çocuk beslenmesidir.

1 ) Okul Öncesi Çocuk Beslenmesi

Okul öncesine denk gelen 1-6 yaş grubu çocukları kapsayan bu döneme ‘’oyun çocuğu” dönemi denir. Bu dönemde hızlı büyüme ve gelişme gerçekleşir. Sosyalleşme, fiziksel aktivite ve mental kapasite artar. Çocuğun yaşına göre gelişiminin sağlıklı olması için vücudunun gereksinimlerinin karşılanması esastır. Büyümenin sağlıklı olup olmadığı, vücut tartısı ve tartı artma hızı, boy uzunluğu ve boy uzama hızı, baş çevresi ve baş çevresi artma hızı, göğüs çevresi ölçüsü ve vücut bölümlerinin birbirine oranı ile, gelişme ise dişlerin çıkma değişme yaşı, kemiklerin olgunlaşma derecesi, nöromotor gelişme, cinsel gelişme, zeka ölçüm testleri ile değerlendirilir.

Okul öncesi dönem beslenme alışkanlıklarının kazandırıldığı ve sağlamlaştırıldığı dönem olması yönünden çok önemlidir. Bu dönemde çocuk anne- babayı taklit etmeye başladığı için ebeveynler özellikle beslenme konusunda dikkatli davranmalıdır. Çocuğun tek besin türüne bağımlı kalmamasına dikkat edilmeli, besin çeşitliliği sağlanmalıdır. Çocuk zorlanmadan değişik yemek çeşitlerine alıştırılmalı, bu şekilde ileri yaşlara uzanan doğru yemek seçme alışkanlığı edinilmesine çalışılmalıdır.

 

Amaç ; yaşına ve gelişimine uygun davranmak, besinlerin yararını öğreterek zorlamadan yeterli beslenmesini sağlamaktır.

1

2 ) Okul Çağı Çocuk Beslenmesi

6-12 yaş grubu çocukları kapsayan bu döneme ‘’ okul çağı çocuğu” dönemi denir. Okul çağı çocukları hala büyüme gelişme dönemindedir bu yüzden gereksinmelerinin tam karşılanmasına dikkat edilmelidir. Özellikle okulda beslenmesi takip edilmelidir, beslenme çantası hazırlanmalı dışardan besin tüketimi minimuma indirilmelidir. Yemekhanesi bulunan bir okulda öğrenci ise menülerin kimler tarafından hazırlandığı kontrol edilmeli yeterli ve dengeli beslenmesi sağlanmalıdır.

Günlük enerjisinin yarısı karbonhidratlardan karşılanmalıdır. Şeker, meyve suyu gibi basit karbonhidratlar yerine koyu renk ekmek, makarna gibi posalı ve kompleks karbonhidratlar tercih edilmelidir. Hücrelerin büyüme ve gelişmesi, yapı ve onarımı için günlük protein ihtiyacının yarısı hayvansal kaynaklardan sağlanmalıdır. Çeşitli vitamin ve mineraller de okul çağı döneminde büyüme ve gelişmeyi desteklemektedir. Süt, süt ürünleri ve bazı yeşil yapraklı sebzelerden alınan kalsiyum genellikle çocukların diyetlerinde yeterli olmaktadır. Büyüme-gelişme döneminde kan hacminin artışının hızlanmasından dolayı çocuklar demire ihtiyaç duyarlar. Her gün 1 adet yumurta, 3 köfte kadar et/balık/tavuk ve haftada 3 kez 1 porsiyon kurubaklagil tükettiklerinde demir gereksinmeleri karşılanır.

İştah azaldığı, besin alımının yetersiz olduğu durumlarda uzmana başvurularak vitamin –mineral kompleksleri kullanılabilir. 

ADOLESAN DÖNEM BESLENMESİ

Ergenlik dönemi, çocukluktan erişkinliğe geçişi kapsayan önemli bir dönemdir. Ergenlik puberte ile başlamaktadır. Puberte kızlarda genel olarak 8-13 yaşlarında, erkeklerde ise 9-14 yaşlarında başlamaktadır.

Adölesan gelişme çağı, fiziksel ve psikolojik değişikliklerle karakterize olmuş, bebeklik çağından sonraki ikinci hızlı gelişmenin olduğu bir dönemdir. Yetişkinlik dönemi boy uzunluğunun %15’i, vücut ağırlığının %50’si bu dönemde kazanılır. Büyüme sürecinde vücuttaki yağ, su ve hormon miktarlarında değişiklikler olur. Tüm bu değişiklikler ve hızlı büyüme nedeni ile enerji ve besin öğelerine olan gereksinim de artar. Adölesanlarda, enerji gereksinimi öncelikle iştah artışı şeklinde kendini gösterir ve öğün aralarında ilave besin tüketme isteği artar. Bu dönemde ev dışında yemek yeme eğilimi artar. Ana öğünleri atlama ve öğün aralarında gelişigüzel hızlı-hazır yemek yeme alışkanlığı oluşur. Adolesan dönem, sağlık konusunda davranış ve tutum gelişiminin sağlandığı önemli bir yaşam dönemidir. Adölesan döneminde kazanılan yanlış beslenme ve yaşam tarzı alışkanlıkları kalıcı olabilmekte ve sağlığı yaşam boyunca etkileyebilmektedir. Büyüme gelişmesi normal, yeterli ve dengeli beslenen adolesanlar da, sağlıklı yetişkin bireyler olarak kaliteli bir yaşam sürmektedir.

ADOLESAN DÖNEMDE YETERLİ VE DENGELİ BESLENME İÇİN GEREKSİNMELER

ENERJİ : Enerji harcaması bileşenleri bazal metabolizma (BMR) veya dinlenme enerjisi (REE), fiziksel aktivite (FA) ve çocuk ve gençler söz konusu olduğunda büyüme ve gelişme (B+G) için harcanan enerjidir. 11-18 yaş arasındaki erkeklerin günde yaklaşık 2500-2800 kalori, kızların ise 2200 kalori almaları gerekmektedir.

PROTEİN : Yetişkin insan vücudunun ortalama % 16’sı proteinden oluşmuştur. Bu depo şeklinde değil, çalışan ve belirli görevler yapan hücreler şeklindedir. Proteinler hücrelerin esas yapısını oluştururlar.

Diyet enerjisinin %12-15’i proteinden sağlanmalıdır. Çocuk ve adolesanlarda protein miktarı kadar proteinin kalitesi de önemlidir. Toplam protein miktarının % 50’si hayvansal kaynaklı olmalıdır. Hayvansal kaynaklı bu proteinin %70-80’i yağsız süt ve ürünlerinden, % 20-30’u ise et, balık ve yumurtadan gelmelidir. Toplam proteinin % 50’lik diğer kısmının ise %25’inin ise kuru baklagillerden ve sebze-meyveden gelmesi önerilmektedir.

 

KARBONHİDRATLAR : Yetişkin insan vücudundaki toplam karbonhidrat miktar› % 1’in altındadır. Karbonhidratların başlıca etkinliği enerji sağlamalarıdır. Günlük enerjinin çoğu karbonhidratlardan sağlanır. İnsan vücudunda karbonhidratlar çok az miktarlarda glikojen olarak depolanır ve gerektiğinde glikoz olarak salınır. Depo şeklinde bulunan glikojen vücut dokuları için kesintisiz enerji kaynağı olan kan glikozunun belirli düzeyde tutulması için gereklidir. Enerjinin % 55-60’ı karbonhidratlardan gelmelidir.

 

YAĞ : Yetişkin insan vücudunun ortalama % 18’i yağdır. Genelde kadınların vücudunda erkeklere göre daha çok yağ bulunur. İnsan, harcadığından çok yediğinde vücudun yağ oranı artar, harcadığından az yediğinde ise azalır. Normal büyüme ve gelişme icin yağ ve yağ asitlerine gereksinim vardır. Yağlar toplam kalorinin %30’unu, doymuş yağ asitleri de %10’unu geçmemelidir.